Krocionogi to bezkręgowce z gromady dwuparców i rzędu krocionogów właściwych, najczęściej kojarzone z rodziną krocionogowatych (Julidae). W Polsce stwierdzono 85 gatunków, a osobniki osiągają od 3 mm do 20 cm długości. W dalszej części artykułu znajdziesz opis wyglądu, miejsc występowania, diety i ciekawostek.
Czym jest krocionóg?
Zwierzęta te należą do gromady dwuparców i rzędu krocionogów właściwych. Najliczniejszą rodziną w tym rzędzie są krocionogowate, których łacińska nazwa brzmi Julidae. Takson opisał Leach w 1814 roku.
W budowie ciała widać wyraźną segmentację. Nogi i czułki są krótkie, a ubarwienie najczęściej szare, brunatne lub czarne. Długość dorosłych osobników zależy od gatunku i waha się od 3 mm do 20 cm.
| Parametr | Dane | Uwagi |
| Długość ciała | 3 mm – 20 cm | w zależności od gatunku |
| Liczba gatunków w Polsce | 85 | dane krajowe |
| Liczba opisanych gatunków Julidae | ok. 500 | rodzina Julidae |
| Liczba rodzajów | ok. 90 | klasyfikacja ogólna |
| Środowisko | ściółka, spróchniałe drewno | także jaskinie u niektórych gatunków |
| Pokarm | roślinny i grzyby | głównie rozkładająca się materia |
Systematyka i pozycja wśród wijów
Rodzina Julidae obejmuje około 500 opisanych gatunków i około 90 rodzajów. Przykładowym przedstawicielem pozostaje Tachypodoiulus niger. W klasyfikacji naukowej dwuparce stanowią gromadę, a krocionogi właściwe – rząd.
Baza taksonomiczna BioLib.cz oraz publikacja w Zootaxa 3148 z 2011 roku potwierdzają ten podział. Wymienia się w nich rozmaite rodzaje, na przykład Julus, Cylindroiulus, Leptoiulus, Ophyiulus i Pachyiulus.
Budowa i wygląd
Segmentowane ciało tych stawonogów jest wydłużone i dość zwarte. Krótkie nogi rozmieszczone są parami na kolejnych pierścieniach, co nadaje im charakterystyczny rytm ruchu. Barwa ciała bywa stonowana, chociaż u gatunków egzotycznych pojawiają się cieplejsze tony brązu i czerwieni.
Rozpiętość rozmiarów jest bardzo szeroka – od kilku milimetrów u form drobnych do 20 cm u dużych przedstawicieli. To sprawia, że można je spotkać zarówno wśród drobnych bezkręgowców glebowych, jak i w hodowlach terrarystycznych.
Gdzie występują krocionogi?
Naturalnym środowiskiem większości gatunków jest ściółka leśna oraz spróchniałe drewno. Docierają tam łatwo do wilgoci i rozkładających się tkanek roślinnych.
Niektóre formy wybierają również jaskinie lub tereny skaliste. Po opadach chętniej opuszczają kryjówki, ponieważ wyższa wilgotność sprzyja ich aktywności.
Siedliska naturalne
Ściółka i próchniejące drewno zapewniają tym bezkręgowcom stałą wilgotność. W takich miejscach zwierzęta przetwarzają martwą materię organiczną, co ma duże znaczenie dla obiegu składników w glebie.
W terrariach odtwarza się podobne środowisko – stosuje się wilgotne podłoże, liście i kawałki drewna. Gatunki egzotyczne mogą wymagać nieco wyższej wilgotności, ale ogólne preferencje są zbliżone.
Gatunki spotykane w Polsce
W kraju odnotowano łącznie 85 gatunków z tej rodziny. Liczbę tę podaje również Encyklopedia dla dociekliwych. Wśród nich znajdują się między innymi:
- krocionóg piaskowy (Schizophyllum sabulosum),
- Julus terrestris,
- Julus scandinavius,
- Ophyiulus fallax,
- Cylindrojulus boleti,
- Leptophyllum nanum.
Taka różnorodność sprawia, że opisywane wije są częstym elementem fauny glebowej w lasach, parkach i ogrodach.
Rodzina Julidae obejmuje około 500 opisanych gatunków zgrupowanych w około 90 rodzajach.
Co jedzą krocionogi?
Omawiane zwierzęta są roślinożerne. Ich pożywienie stanowią głównie tkanki roślinne i grzyby, dlatego w przyrodzie pełnią rolę reducentów rozkładających materię.
W skład naturalnej diety wchodzą przede wszystkim:
- szczątki roślinne,
- pędy,
- kiełkujące nasiona,
- młode korzonki,
- owoce i bulwy,
- grzyby.
W warunkach terrariowych chętnie pobierają rozkładające się liście, warzywa i niewielkie ilości owoców. Dzięki temu ich żywienie nie jest skomplikowane.
Ciekawostki o krocionogach
Wiele osób myli je ze stonogami, ale u dwuparców większość segmentów nosi po dwie pary odnóży. Ta cecha odróżnia je od pareczników, które mają jedną parę nóg na segmencie.
Rozmiary w obrębie rodziny bywają skrajnie różne – od 3 mm do 20 cm. To sprawia, że obok siebie mogą występować formy bardzo niepozorne i okazałe.
Czy krocionogi są niebezpieczne?
Zwierzęta te nie są agresywne i nie stanowią zagrożenia dla człowieka. W sytuacji zagrożenia zwijają ciało lub wydzielają substancje obronne, ale nie gryzą.
Dlatego bywają dobrym wyborem do obserwacji dla początkujących miłośników bezkręgowców. Ich spokojne zachowanie i niewielkie wymagania ułatwiają prowadzenie hodowli.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym są krocionogi i do jakiej grupy należą?
To bezkręgowce z gromady dwuparców, zaliczane do rzędu krocionogów właściwych, z rodziną Julidae jako najliczniejszą grupą.
Jak wygląda ciało krocionoga i jakie ma rozmiary?
Majš segmentowane, wydłużone ciało z parami krótkich nóg na każdym segmencie; długość waha się od kilku milimetrów do około 20 cm.
Gdzie najczęściej można spotkać krocionogi?
Preferują wilgotną ściółkę leśną i próchniejące drewno, choć niektóre gatunki zasiedlają też jaskinie i skały.
Co krocionogi jedzą w naturalnym środowisku?
Żywią się materią roślinną i grzybami, szczególnie rozkładającymi się szczątkami roślin.
Ile gatunków krocionogów stwierdzono w Polsce?
W Polsce odnotowano około 85 gatunków krocionogów.
Czy krocionogi są niebezpieczne dla ludzi?
Nie są agresywne ani niegryzą; w razie zagrożenia zwijają się lub wydzielają substancje obronne.
Jak odróżnić krocionogi od stonóg?
Krocionogi mają na większości segmentów po dwie pary nóg, co odróżnia je od stonóg mających zwykle po jednej parze na segmencie.
